Propozycje nowych narzędzi ochrony dzieci

Wysłąno 25. maj, 2010 przez Jakub Śpiewak w Artykuły o pedofilii, Newsy o problemie

Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak, podczas konferencji prasowej inaugurującej nową odsłonę kampanii „Stop Pedofilom”, ogłosił wypracowane razem z ekspertami z Fundacji Kidprotect.pl propozycje zmian systemowych, zwiększających ochronę dzieci przed przestępczością seksualną:

Zagwarantowanie małoletnim powyżej lat 15 uprawnień do inicjowania postępowań z art. 197 KK

Art 197 KK

§ 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do obcowania płciowego, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

§ 2. Jeżeli sprawca, w sposób określony w § 1, doprowadza inną osobę do poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia:

1) wspólnie z inną osobą,
2) wobec małoletniego poniżej lat 15,
3) wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry,podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1-3 działa ze szczególnym okrucieństwem, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5.

Gwałt jest przestępstwem ściganym na wniosek osoby pokrzywdzonej. W przypadku, gdy ofiara nie ukończyła 18 roku życia, następuje dodatkowo przestępstwo z art. 200 §1. KK, które jest ścigane z urzędu. Dziecko, które ukończyło 15 rok życia, nie może jednak samodzielnie dokonywać czynności prawnych takich jak na przykład złożenie wniosku o ściganie. W jego umieniu musi tego dokonać prawny opiekun, najczęściej rodzic. Co jednak jeśli sprawcą zgwałcenia jest członek rodziny? Skoro uznajemy, że osoba powyżej 15 lat może w niektórych sytuacjach odpowiadać przed prawem jak dorosły, to dajmy też młodziezy w tym wieku prawo do inicjowania postępowań za zgwałcenie.

Penalizacja korzystania z prostytucji dziecięcej

Proponujemy wyodrębnienie §3 Art. 199 KK do osobnej jednostki redakcyjnej, czyli art. 199a, który miałby następujące brzmienie:

Art. 199a KK

Kto doprowadza małoletniego do obcowania płciowego lub poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, nadużywając zaufania lub udzielając mu korzyści majątkowej lub osobistej, albo jej obietnicy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Obecnie borykamy się ze zjawiskiem prostytucji dziecięcej, np. tzw. galerianek. W przypadku, gdy prostytuujące się dziecko nie ma jeszcze 15 lat, klient takiej prostytutki może odpowiadać karnie z art. 200 KK. Jeśli jednak dziecko ukończyło 15 lat, prawo jest bezradne. Prostytucja w Polsce jako taka nie jest karalna. Wydaje się więc szczególnie niewłaściwe, że osoba korzystająca z usług prostytutki, która np. tydzień wcześniej skończyła 15 lat, zaś to dziecko może odpowiadać przed prawem. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich w Art. 4 wymienia uprawianie nierządu jako jeden z przejawów demoralizacji, co oznacza że sąd rodzinny może orzec zastosowanie tzw. środka wychowawczego wobec prostytuującego się dziecka.

Uznanie obcowania płciowego i innych czynności seksualnych z małoletnim poniżej lat 15 za zbrodnię

Art. 200 KK

§ 1. Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Statystyki Ministerstwa Sprawiedliwości (ostatnie dostępne na stronie są z 2006 roku) wskazują, że w ciągu roku z Art. 200 KK skazano 718 osób, z czego 400 na karę bezwzględnego pozbawienia wolności, a 318 z zawieszeniem. Spośród tych 718 osób, 6 wyroków było poniżej 6 miesięcy, 93 od 6 miesięcy do roku, 397 od 1 roku do 2 lat, 127 od 2 do 3 lat, 70 od 3 do 5 lat, a 25 powyżej 5 lat pozbawienia wolności.

Dane te wskazują, iż polskie sądy dość łagodnie podchodzą do przestępstwa, które wyrządza ogromną, często nieodwracalną, krzywdę dzieciom. Wielokrotnie proponowano podnoszenie górnej granicy kary, jednak już teraz wynosi ona 12 lat, a średni wyrok to 3 lata więzienia. Rozsądnym rozwiązaniem jest więc raczej podnoszenie granicy dolnej, a uznanie tego przestępstwa za zbrodnię, a nie – jak dotychczas – za występek, powinno być dla sędziów dodatkową wskazówką.

Stworzenie jednolitych standardów formy, treści, sposobu i czasu wyświetlania komunikatów, ostrzegających przed wejściem na strony www zawierające treści pornograficzne

Art. 202 KK

§ 1. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

§ 2. Kto małoletniemu poniżej lat 15 prezentuje treści pornograficzne lub udostępnia mu przedmioty mające taki charakter albo rozpowszechnia treści pornograficzne w sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z nimi, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Polskie prawo nie delegalizuje pornografii jako takiej. Konstrukcja Art. 202 §1 i 2. nakłada natomiast na osoby, które chcą rozpowszechniać treści pornograficzne, obowiązek zabezpieczenia ich przed przypadkowym dostępem osób dorosłych, które mogłyby nie życzyć sobie kontaktu z nimi, a także przed dostępem dzieci poniżej 15 roku życia. Obecnie spora część pornografii rozpowszechniana jest przez internet, w którym nie jest możliwe jednoznaczne zweryfikowanie wieku użytkownika. Gdyby interpretować przepis Art. 202 § 2. literalnie, trzeba by więc uznać, iż twórcy wszystkich stron pornograficznych łamią prawo, gdyż rozpowszechniają takie treści w sposób umożliwiający faktycznie dziecku zapoznanie się z nimi. Mamy więc sytuację, w której prawo nakłada na obywatela obowiązek niemożliwy do skutecznego wykonania.

Proponujemy więc, by w Kodeksie karnym wprowadzić delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do określenia rozporządzeniem jednolitego wzoru ostrzeżenia, które miałoby być umieszczane na stronach z pornografią. Wiele stron już dziś wprowadziło takie ostrzeżenia, nie wiadomo jednak, czy są one skuteczne prawnie, poza tym często już na tych ostrzeżeniach publikowane są elementy wizualne, które sprawiają, iż ostrzeżenie staje się raczej reklamą znajdującego się za nim serwisu internetowego.

Wprowadzenie całkowitego zakazu posiadania/przechowywania treści pornograficznych z udziałem małoletniego

Art. 202 KK

§ 3. Kto w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, przechowuje lub posiada albo rozpowszechnia lub publicznie prezentuje treści pornograficzne z udziałem małoletniego albo treści pornograficzne związane z prezentowaniem przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 4. Kto utrwala treści pornograficzne z udziałem małoletniego poniżej lat 15, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 4a. Kto sprowadza, przechowuje lub posiada treści pornograficzne z udziałem małoletniego poniżej lat 15, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 4b. Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści pornograficzne przedstawiające wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Prawo wprowadza zakaz posiadania i przechowywania pornografii z udziałem osoby, która nie ukończyła 18 roku życia w celu rozpowszechniania oraz całkowity zakaz posiadania i przechowywania pornografii z udziałem osoby poniżej lat 15. Konwencja o prawach dziecka nakłada na Polskę obowiązek ochrony dzieci, czyli osób poniżej 18 rokiem życia, przed wykorzystaniem seksualnym. Również Konwencja Rady Europy z Lanzarote, do ratyfikacji której Polska się przygotowuje, zobowiązuje nas do wprowadzenia całkowitego zakazu posiadania pornografii z udziałem osób niepełnoletnich. Prawo powinno zawierać jedynie wyłączenie odpowiedzialności karnej, gdy dziecko powyżej 15 roku życia posiada treści pornograficzne ze swoim udziałem.

Obowiązkowe stosowanie przez sądy zakazu pracy związanej z opieką nad dziećmi; dożywotniego lub określonego w czasie zakazu zbliżania się lub przebywania w określonych miejscach bądź nakaz oznaczonych działań

Art. 41. KK

§ 1a. Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi, na zawsze w razie skazania na karę pozbawienia wolności za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego.

§ 1b. Sąd orzeka zakaz, o którym mowa w § 1a, na zawsze w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w tym przepisie.

Art. 41a KK

§ 1. Sąd może orzec obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego oraz w razie skazania za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym przemocy przeciwko osobie najbliższej; obowiązek lub zakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu.

§ 2. Sąd orzeka obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego; obowiązek lub zakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu.

§ 3. Sąd może orzec obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu na zawsze w razie ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w § 2.

Ciągłe szkolenie sędziów i prokuratorów w zakresie psychologii, pedagogiki, seksuologii i informatyki

Sprawy dotyczące wykorzystania seksualnego dziecka wymagają od wszystkich zaangażowanych w nie dorosłych, szczególnie od prokuratora i sędziego, wyjątkowej wrażliwości z jednej strony, a z drugiej – interdyscyplinarnej wiedzy w zakresie psychologii, pedagogiki, seksuologii oraz, ze względu na to, iż coraz większa część spraw wiąże się z internetem, z informatyki, w tym informatyki śledczej. Poziom tej wiedzy, zwłaszcza wśród prokuratorów coraz bardziej w ostatnim czasie się podnosi. Wciąż jeszcze jest jednak sporo do zrobienia. Konieczna jest tu praca systematyczna i systemowa.

doprecyzowanie zasad wykorzystywania dowodu z opinii biegłych

Art. 193 KPK

§ 1. Jeżeli stwierdzenie okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga wiadomości specjalnych, zasięga się opinii biegłego albo biegłych.

Biegłego powołuje się obecnie w trybie Art. 193 KPK. Przewiduje on, że do powołania powinny być spełnione dwie przesłanki: badane przez biegłego okoliczności powinny mieć istotne znaczenie dla sprawy, a także wymagać wiadomości specjalnych, które są niedostępne dla organu prowadzącego postępowanie. Korzystanie z biegłych jest jednak często nadużywane na dwa sposoby:

1. Powołuje się biegłego do ustalenia okoliczności nie wymagających wiedzy specjalnych, np. nie ma potrzeby powoływania biegłego do ustalenia, iż osoba przedstawiona na zdjęciu jest małoletnim poniżej lat 15, jeśli zdjęcie to przedstawia dziecko w wieku przedszkolnym czy wczesnoszkolnym, nie ma również potrzeby ustalania, czy jest to treść pornograficzna, gdy zdjęcie przedstawia na zbliżeniu stosunek osoby dorosłej z dzieckiem. Tym czasem takie opinie często są wykorzystywane w postępowaniach karnych. Jest to marnotrawstwo czasu i pieniędzy.
2. Powołuje się biegłego do ustalenia okoliczności nie mających istotnego znaczenia dla sprawy. Jeśli bowiem na przykład u podejrzanego zabezpieczono kilka tysięcy zdjęć ewidentnie pornograficznych z udziałem małych dzieci, co do których nie ma wątpliwości, że mamy do czynienia z pornografią dziecięcą, a wśród zabezpieczonych zdjęć kilkanaście, czy kilkadziesiąt budzi wątpliwości, to nie ma to istotnego znaczenia dla sprawy, gdyż te zdjęcia ewidentne już i tak pozwalają na postawienia zarzutu posiadania/przechowywania treści pornograficznych z udziałem małoletniego poniżej lat 15 (Art. 202 §4a KK)

Dodatkowym problemem jest to, że przy sformułowaniu “dla rozstrzygniecia sprawy”, w którym użyta jest liczba pojedyńcza, należy domniemywać, iż opinia biegłego może zostać wykorzystana tylko w sprawie, do której biegły został powołany i nie można wykorzystać jej w innym postępowaniu. Tymczasem dziś, w dobie internetu i swobodnej wymiany plików online, bardzo często mamy do czynienia z sytuacjami, gdy prokuratury powołują przy różnych sprawach osobno biegłych do zbadania de facto tego samego zdjęcia. Dopuszczenie wykorzystywania opinii biegłego z jednej sprawy w innej pozwoliłoby oszczędzać czas i pieniądze, zwłaszcza że jeden z wiodących producentów oprogramowania na świecie zaoferował już polskiej policji bezpłatne oprogramowanie do znakowania zdjęć.

Utworzenie rejestru i stały monitoring sprawców przestępstw seksualnych

Dziś bardzo często organy państwa nie wiedzą, co dzieje się ze sprawcami po odbyciu przez nich kary pozbawienia wolności. Jest to ogromnym problemem, jeśli uwzględnimy fakt, iż przestępstwa pedofilskie oraz inne przestępstwa zwiazane z zaburzeniami preferencji seksualnych charakteryzują się wysokim poziomem recydywy. Dlatego postulujemy stworzenie rejestru sprawców przestępstw seksualnych na wzór brytyjski. Dostęp do niego miałyby tylko odpowiednie organy, w odróżnieniu od modelu amerykańskiego. Postulujemy utworzenie rejestru, który nie byłby dostępny publicznie.

Utworzenie w ramach struktur organizacyjnych Policji specjalnej komórki ds. walki z przestępczością seksualną zorganizowanej na wzór Centralnego Biura Śledczego

Walka z przestępczością seksualną wymaga kompleksowej, interdyscyplinarnej wiedzy. Proponujemy stworzenie w ramach policji wydzielonej komórki do walki z tym rodzajem przestępstw, aby zebrać w niej specjalistów z różnych dziedzin. Obecnie zespoły ds. walki z przestępczością seksualną często borykają się z rotacją pracowników, przez co środki przeznaczone na ich szkolenie niekiedy idą na marne. Zespoły te koncentrują się na spektakularnych akcjach przeciwko internautom pobierającym pliki z pornografią dziecięcą z internetu, ale w ostatnim czasie nie odnotowały spektakularnych sukcesów np. w walce z producentami pornografii dziecięcej czy z rozbiciem faktycznej zorganizowanej grupy pedofilskiej. Proponujemy skorzystanie ze sprawdzonej formuły Centralnego Biura Śledczego, którego funkcjonariusze dysponują uprawnieniami wykonawczymi również na poziomie Komendy Głównej Policji, a obecnie mają również osobny budżet. Jesteśmy gotowi do rozmów, by wspierać policję w razie potrzeby w opracowywaniu szczegółowej koncepcji funkcjonowania takiej struktury.